Kırık Kemik Nasıl İyileşir? Kemik Kaynama Evreleri ve İyileşmeyi Hızlandıran Yöntemler

Kısa cevap: Kemik, doku onarımında yara izi bırakmadan kendini yenileyebilen nadir dokulardan biridir. Kırık sonrası önce kırık hattında kan pıhtısı oluşur, ardından yumuşak bir köprü (yumuşak kallus) kurulur, bu köprü minerallerle sertleşerek kemiğe dönüşür (sert kallus) ve son olarak kemik aylar-yıllar içinde asıl şekline yeniden biçimlenir. Süre kemiğe, yaşa ve genel sağlığa göre değişir: parmak ve el bileği kırıkları genellikle 4-8 hafta, kaval kemiği gibi yük taşıyan kemikler 3-6 ay sürebilir. Çocuklarda iyileşme genellikle daha hızlıdır.

Op. Dr. Ahmet Şadi Kılınç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, Bahçeşehir / İstanbul

Kırık geçiren hastaların en çok sorduğu şey şudur: “Ne zaman iyileşecek, ne zaman yürüyebileceğim, ne zaman spora dönebileceğim?” Bu soruların cevabı kemiğin nasıl iyileştiğini bilmekten geçiyor. Bu yazıda kemiğin onarım evrelerini, iyileşme sürelerini ve iyileşmeyi etkileyen etkenleri anlatıyorum.

Konuyu kısa bir videoda da anlattım:

Kırık iyileşmesinin dört evresi

1. Pıhtı ve iltihap evresi (ilk günler – 1 hafta). Kemik kırıldığında kırık uçları arasında kanama olur ve bir pıhtı (hematom) oluşur. Bu pıhtı, onarım hücrelerini bölgeye çağıran kimyasal sinyallerin merkezidir. Bu dönemde ağrı, şişlik ve morarma normaldir.

2. Yumuşak kallus evresi (yaklaşık 1.-3. hafta). Pıhtının yerini kıkırdak ve bağ dokusundan oluşan yumuşak bir köprü alır. Kırık uçları artık birbirine bağlanmıştır ama henüz sağlam değildir. Bu nedenle bu dönemde kırık bölgesinin korunması gerekir.

3. Sert kallus evresi (yaklaşık 3.-12. hafta). Yumuşak köprü kalsiyum ve diğer minerallerle sertleşerek kemik dokusuna dönüşür. Röntgende kırık çevresinde “kallus” denen kemik oluşumu görülür. Kemik giderek yük taşıyabilecek hâle gelir.

4. Yeniden şekillenme evresi (aylar – yıllar). Fazla kemik dokusu yeniden düzenlenir, kemik asıl şekline ve kalınlığına yaklaşır. Çocuklarda bu evre çok etkilidir; küçük açılanmalar zamanla düzelebilir.

İyileşme ne kadar sürer?

Süre kırığın yerine, tipine ve kişiye göre değişir. Genel bir fikir için:

Parmak ve el kemikleri: yaklaşık 4-6 hafta
El bileği (distal radius): yaklaşık 6-8 hafta
Köprücük kemiği: yaklaşık 6-12 hafta
Kaval kemiği (tibia): yaklaşık 3-6 ay
Uyluk kemiği (femur): yaklaşık 3-6 ay ya da daha fazla
Çocuklarda: aynı kırık için erişkine göre genellikle daha kısa süre

Bunlar yaklaşık değerlerdir; yük verme zamanı mutlaka tedaviyi yapan hekim tarafından röntgene bakılarak belirlenir.

İyileşmeyi hızlandıran ve yavaşlatan etkenler

Hızlandıranlar:

Kırığın doğru yerleştirilmesi ve yeterince sabitlenmesi (alçı, atel, plak-vida, çivi vb.)
Yeterli protein, kalsiyum ve D vitamini
Hekimin söylediği şekilde yük verme ve kontrollere gelme
Kırığın kan akımının korunması

Yavaşlatanlar:

Sigara. Kemik iyileşmesini belirgin şekilde geciktirir ve kaynamama riskini artırır.
Kontrolsüz diyabet
D vitamini eksikliği ve yetersiz beslenme
Enfeksiyon
Kırık bölgesinin hareket etmesi (yetersiz sabitleme)
Yaşlılık ve kemik erimesi
Kırığın kan akımının bozulduğu ağır travmalar
Bazı ilaçlar (örneğin uzun süreli kortizon)

Kırık iyileşirken beslenme

Her öğünde yeterli protein (et, balık, yumurta, süt ürünleri, baklagiller)
Kalsiyum kaynakları (süt, yoğurt, peynir, yeşil yapraklılar)
D vitamini düşükse hekim önerisiyle takviye
Yeterli sıvı ve çeşitli sebze-meyve

Kemik sağlığının genel yapı taşları için kemik sağlığı yazımızı okuyabilirsiniz.

Kırık kaynamazsa ne olur?

Bazı kırıklar beklenen sürede kaynamaz (gecikmiş kaynama) ya da hiç kaynamaz (kaynamama, psödoartroz). Kırık hattında süren ağrı, hareket ve röntgende kallus oluşmaması bu durumu düşündürür. Çoğu zaman nedeni bulunup düzeltildiğinde, örneğin sabitlemenin güçlendirilmesi ya da kemik grefti uygulanmasıyla çözülür.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

Alçı ya da atel altında artan, dayanılmaz ağrı
Parmaklarda morarma, soğukluk, uyuşma ya da hareket edememe
Ateş ya da yara yerinden akıntı
Kırık sonrası bacakta baldır ağrısı ve şişlik (pıhtı riski)
Kırık bölgede yeni deformite veya aniden artan ağrı

Kırık tedavilerimiz hakkında daha fazla bilgi için Kırık ve Çıkık Tedavileri sayfamıza bakabilir, randevu oluşturabilirsiniz. Alçının neden uzun tutulduğunu merak ediyorsanız bilek kırığında alçı dirseğe kadar neden uzanır yazımıza göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Sık sorulan sorular

Kırık kemik nasıl iyileşir?

Önce kırık hattında pıhtı oluşur, sonra yumuşak bir köprü kurulur, bu köprü minerallerle sertleşerek kemiğe dönüşür ve aylar içinde kemik asıl şekline yeniden biçimlenir.

Kırık kemik ne kadar sürede kaynar?

Kırığın yerine ve kişiye göre değişir. El ve parmak kırıkları yaklaşık 4-8 hafta, kaval kemiği gibi yük taşıyan kemikler 3-6 ay sürebilir. Çocuklarda genellikle daha hızlıdır.

Kırık kemiğin kaynamasını ne hızlandırır?

Doğru yerleştirme ve sabitleme, yeterli protein-kalsiyum-D vitamini, hekimin söylediği şekilde yük verme ve sigaradan uzak durmak.

Sigara kırık iyileşmesini etkiler mi?

Evet. Sigara kemik iyileşmesini geciktirir ve kaynamama riskini artırır.

Kırık kaynamadı mı, nasıl anlaşılır?

Beklenen sürede ağrı ve hareket sürüyorsa ve röntgende kallus oluşmadıysa. Sebebe göre sabitleme güçlendirilir ya da kemik grefti uygulanabilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.