Spor Yapan Çocukta Diz Ağrısı: Osgood-Schlatter Hastalığı ve Büyüme Plağı

Kısa cevap: 10-15 yaş arası, futbol, basketbol, voleybol gibi çok zıplanan sporları yapan çocuklarda dizin hemen altında, kemik çıkıntı üzerinde görülen ağrı çoğunlukla Osgood-Schlatter hastalığıdır. Diz kapağı tendonu, henüz yumuşak olan büyüme bölgesini çeker ve zorlar. Hastalık zararsızdır, ameliyat gerektirmez ve büyüme tamamlandıkça geçer. Ancak ağrı geceleri de varsa, dizde şişlik, kilitlenme, topallama ya da ateş eşlik ediyorsa muayene gerekir.

Op. Dr. Ahmet Şadi Kılınç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı, Bahçeşehir / İstanbul

“Oğlum futbolda koşarken dizinin altı ağrıyor, ağrı yüzünden antrenmanı bırakmak istiyor.” Bu cümleyi her sezon başında çok duyuyorum. Çoğu zaman bu bir yaralanma değil, büyüme çağının bir uyum sorunudur. Bu yazıda nedenini, nasıl anlaşıldığını, nasıl yönetildiğini ve çocuğun sporu bırakıp bırakmaması gerektiğini anlatıyorum.

Konuyu kısa bir videoda da anlattım:

Osgood-Schlatter hastalığı nedir?

Uyluğun ön kasları (kuadriseps), diz kapağından geçen bir tendonla kaval kemiğinin üst ön tarafındaki çıkıntıya tutunur. Çocuklarda bu çıkıntı henüz tam kemikleşmemiş, büyüme kıkırdağı içeren yumuşak bir bölgedir. Sürekli koşma ve zıplama sırasında tendon bu bölgeyi tekrar tekrar çeker. Sonuç: bölgede ağrı, hassasiyet ve zamanla kemik çıkıntıda belirginleşme.

Bu bir enfeksiyon, tümör ya da kalıcı bir hastalık değildir; aşırı yüklenmeye bağlı bir büyüme çağı durumudur.

Kimlerde görülür?

• Genellikle erkeklerde 12-15, kızlarda 10-13 yaş civarında (büyüme atağı dönemi)
• Futbol, basketbol, voleybol, jimnastik, koşu gibi sporları yapanlarda
• Bir veya iki dizde olabilir

Belirtileri

• Dizkapağının hemen altında, kaval kemiği üzerinde ağrı ve hassasiyet
• Koşma, zıplama, merdiven çıkma, çömelme, diz üstü durma sırasında artan ağrı
• Dinlenmekle azalan ağrı
• O bölgede kemik çıkıntıda şişlik ya da belirginleşme
• Uyluk ön kasında gerginlik

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Ağrı ve hassasiyetin tipik yerde olması yeterlidir. Röntgen çoğu durumda gerekmez; ama ağrı atipikse, tek taraflı ve şiddetliyse, travma öyküsü ya da gece ağrısı varsa görüntüleme istenir.

Tedavi nasıl yapılır?

Tedavi ameliyatsızdır ve amaç şikâyeti yönetmektir:

• Yükü ayarlama: Ağrıyı tetikleyen yoğunlukta antrenman azaltılır. Çoğu zaman sporu tamamen bırakmak gerekmez; ağrı kontrol altında kalacak düzeyde devam edilebilir.
• Soğuk uygulama: Aktiviteden sonra 15-20 dakika buz uygulaması rahatlatır.
• Germe ve güçlendirme: Uyluk ön ve arka kaslarını germe, kalça ve karın kaslarını güçlendirme egzersizleri dizdeki yükü azaltır.
• Destek: Dizlik ya da diz kapağı altı bandı bazı çocuklarda işe yarar.
• Ağrı kesici: Gerekirse hekim önerisiyle kısa süreli kullanılır.

Büyüme tamamlandığında, yani genellikle 1-2 yıl içinde, ağrı kendiliğinden geçer. Bazı çocuklarda diz altındaki çıkıntı kalıcı olabilir ama bu genellikle ağrı yapmaz.

Çocuk sporu bırakmalı mı?

Çoğu durumda hayır. Aktivite tamamen yasaklanmamalı, ağrıya göre ayarlanmalıdır. Ağrı hafifse ve spor sırasında artmıyorsa devam edilebilir. Ağrı sporu engelliyorsa birkaç hafta dinlenme ve tedaviyle yeniden başlama planlanır. Bunu bir spor hekimi ya da ortopedi uzmanı ile birlikte yapmak en iyisidir.

Başka hangi durumlar benzer ağrı yapar?

• Sinding-Larsen-Johansson hastalığı: Daha küçük çocuklarda (10-12 yaş) diz kapağının alt ucunda benzer bir ağrıdır.
• Diz kapağı ağrısı sendromu (patellofemoral ağrı): Dizin önünde, çömelmede ve merdivende artan ağrı.
• Kalça sorunları: Kalçadan kaynaklanan ağrı bazen dize yansıyabilir. Bu nedenle çocuğun yürüyüşü ve kalça hareketleri de muayenede değerlendirilir.
• Kırık, bağ yaralanması, menisküs sorunları: Düşme ya da burkulma sonrası gelişen ağrılarda düşünülür.

Ne zaman doktora gitmek gerekir?

• Ağrı dinlenirken ve geceleri de sürüyorsa
• Dizde belirgin şişlik, kızarıklık ya da ısı artışı varsa
• Topallama, dize basamama varsa
• Dizde kilitlenme, boşalma hissi varsa
• Ateş eşlik ediyorsa
• Ağrı birkaç haftalık dinlenme ve tedaviye rağmen geçmiyorsa

Çocuklarda diz sorunları için Çocuk Ortopedisi sayfamıza bakabilir, muayene için randevu oluşturabilirsiniz. Çocuklarda bacak ağrılarının ayrımı için büyüme ağrısı yazımızı da okuyabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz.

Sık sorulan sorular

Osgood-Schlatter hastalığı nedir?

Büyüme çağındaki sporcu çocuklarda diz kapağı tendonunun, kaval kemiği üst ön bölgesindeki yumuşak büyüme bölgesini çekmesiyle oluşan, diz altında ağrı ve hassasiyetle seyreden zararsız bir durumdur.

Osgood-Schlatter kaç yaşında görülür?

Erkeklerde genellikle 12-15, kızlarda 10-13 yaş civarında, büyüme atağı döneminde görülür.

Osgood-Schlatter geçer mi?

Evet. Büyüme tamamlandığında, genellikle 1-2 yıl içinde ağrı kendiliğinden geçer.

Osgood-Schlatter'da çocuk spor yapabilir mi?

Çoğu durumda evet. Spor tamamen yasaklanmamalı, ağrıya göre ayarlanmalıdır. Ağrı sporu engelliyorsa birkaç hafta dinlenme gerekebilir.

Çocuğumun diz ağrısı için ne zaman doktora gitmeliyim?

Ağrı gece ve dinlenirken de varsa, diz şişliği, topallama, kilitlenme ya da ateş eşlik ediyorsa veya ağrı birkaç haftada geçmiyorsa.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.