Çocuklarda Bacak Eğrilikleri

Çocuklarda bacak eğrilikleri ailelerin en sık endişelendiği konulardan biridir. Oysa bacakların şekli büyüme sırasında doğal olarak değişir. Bebeklikte bacakların O şeklinde olması, 3-4 yaş civarında X şekline dönmesi ve okul çağında düzelmesi normal gelişimin bir parçasıdır. Önemli olan, normal gelişimi hastalıktan ayırt edebilmektir.

Normal gelişim nasıldır?

Doğumdan 2 yaşa kadar: Hafif O bacak (genu varum) normaldir.
2-4 yaş: Bacaklar düzleşir, ardından X bacak (genu valgum) belirginleşebilir.
4-7 yaş: X bacak görünümü giderek azalır.
7-8 yaştan sonra: Bacaklar çoğunlukla erişkin şekline yaklaşır.

Ne zaman değerlendirilmeli?

O bacağın 2-3 yaşından sonra devam etmesi veya artması
X bacağın 7-8 yaşından sonra belirgin kalması
Eğriliğin tek bacakta olması veya iki taraf arasında belirgin fark
Çocuğun yaşıtlarına göre belirgin kısa boylu olması
Ağrı, topallama veya yürümede zorlanma
Eğriliğin hızla artması

Olası nedenler

Fizyolojik (normal) eğrilik: En sık neden
Raşitizm: D vitamini, kalsiyum veya fosfor eksikliği
Blount hastalığı: Kaval kemiğinin üst kısmındaki büyüme bölgesinin etkilenmesi
Büyüme plağı hasarları: Geçirilmiş kırık veya enfeksiyon sonrası
İskelet displazileri ve metabolik hastalıklar

Tanı

Muayenede bacak ekseni, dizler ve ayak bilekleri arasındaki mesafe ölçülür, yürüyüş değerlendirilir. Gerekli durumlarda ayakta çekilen tüm bacak röntgeni ile eğriliğin yeri ve derecesi belirlenir. Raşitizm şüphesinde kan tahlilleri istenir.

Tedavi

İzlem: Fizyolojik eğriliklerde tedavi gerekmez; düzenli aralıklarla gelişim takip edilir.
Tıbbi tedavi: Raşitizm gibi durumlarda vitamin ve mineral eksiklikleri giderilir.
Ortez: Bazı küçük yaştaki Blount hastalarında kullanılabilir.
Rehberli büyüme (guided growth): Büyüme dönemindeki çocuklarda, eğriliğin olduğu taraftaki büyüme plağına küçük bir plak veya vida yerleştirilerek büyüme yönlendirilir. Küçük kesilerle yapılır ve bacak büyüdükçe kendiliğinden düzelir.
Osteotomi: Büyümesi tamamlanmış veya ileri derecede eğriliği olan çocuklarda kemik kesilerek düzeltilir.

Raşitizm ve beslenme

Raşitizm, büyüme çağındaki çocuklarda kemiklerin yeterince mineralleşmemesiyle ortaya çıkar ve bacak eğriliklerinin önlenebilir nedenlerinden biridir. En sık neden D vitamini eksikliğidir. Yeterli güneş ışığı, dengeli beslenme ve bebeklik döneminde önerilen D vitamini desteğinin düzenli kullanılması raşitizmi önler. Tedavi edildiğinde bacak eğrilikleri çoğu zaman büyüme ile birlikte belirgin şekilde düzelir.

Blount hastalığı

Blount hastalığında kaval kemiğinin üst kısmındaki büyüme plağının iç tarafı yeterince büyümez ve O bacak giderek artar. Erken yürümeye başlayan ve kilolu çocuklarda daha sık görülür. Fizyolojik O bacaktan farklı olarak zamanla düzelmez, aksine ilerler. Erken dönemde ortezle, ileri dönemde cerrahi yöntemlerle tedavi edilir.

Takip nasıl yapılır?

Bacak eğriliği nedeniyle takip edilen çocuklarda belirli aralıklarla muayene yapılır, dizler ve ayak bilekleri arasındaki mesafe ölçülür ve fotoğraflarla karşılaştırma yapılır. Eğriliğin beklenen şekilde düzelmediği durumlarda röntgen çekilir. Ailelerin evde çocuklarını karşılaştırmalı fotoğraflarla takip etmesi de değişimi görmelerine yardımcı olur.

Rehberli büyüme cerrahisinin zamanlaması

Rehberli büyüme yöntemi, büyüme plaklarının açık olduğu dönemde uygulanabilir. Büyümenin ne kadar kaldığı, düzeltmenin ne kadar süreceğini belirler. Bu nedenle ameliyat zamanlaması çocuğun yaşı ve iskelet olgunluğu dikkate alınarak planlanır. Düzeltme sağlandıktan sonra implantlar çıkarılır ve büyüme doğal seyrine döner.

Sık sorulan sorular

Bebeğimin bacakları O şeklinde, endişelenmeli miyim?

İlk 2 yaşta hafif O bacak normaldir. Eğrilik belirginse, tek taraflıysa veya 2-3 yaşından sonra devam ediyorsa değerlendirme önerilir.

Özel ayakkabı bacak eğriliğini düzeltir mi?

Fizyolojik eğriliklerde özel ayakkabı veya tabanlığın bacak şeklini düzelttiğine dair kanıt yoktur.

Rehberli büyüme ameliyatı büyük bir ameliyat mıdır?

Küçük kesilerle yapılan, genellikle kısa hastanede kalış gerektiren bir işlemdir. Düzelme sağlandıktan sonra implantlar çıkarılır.

Bacak eğriliği yürümeyi etkiler mi?

Fizyolojik eğrilikler genellikle yürümeyi etkilemez. Belirgin eğriliklerde çocuk daha çabuk yorulabilir, sık düşebilir veya dizlerinde ağrı olabilir.

Spor bacak eğriliğini düzeltir mi?

Spor çocuğun kas gücü ve koordinasyonu için faydalıdır, ancak kemik eğriliğini değiştirmez.

Çocuğum kilolu, bacak eğriliğini etkiler mi?

Fazla kilo, dizlere binen yükü artırarak bazı eğriliklerin, özellikle Blount hastalığının ilerlemesine katkıda bulunabilir. Sağlıklı kilo kontrolü tedavinin bir parçasıdır.

X bacak dizlerde ağrı yapar mı?

Belirgin X bacak, diz kapağı çevresinde ağrıya ve dizlerin birbirine sürtünmesine yol açabilir. Hafif ve yaşa uygun X bacak ise genellikle şikâyet yaratmaz.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.