Kıkırdak Hasarlarının Tedavisi

Eklem kıkırdağı, kemiklerin uç kısımlarını kaplayan, pürüzsüz ve kaygan bir dokudur. Hareket sırasında sürtünmeyi azaltır ve yükü dağıtır. Kıkırdakta kan damarı bulunmadığı için hasar gördüğünde kendi kendini onarma yeteneği çok sınırlıdır. Tedavi edilmeyen kıkırdak hasarları zamanla büyüyebilir ve kireçlenmeye zemin hazırlayabilir.

Kıkırdak hasarı neden olur?

Travma: Spor yaralanmaları, düşmeler veya diz kapağı çıkığı sırasında kıkırdaktan parça kopabilir.
Bağ ve menisküs yaralanmaları: Dengesiz kalan diz veya menisküsün kaybı, kıkırdak üzerindeki yükü artırır.
Osteokondritis dissekans: Kıkırdağın altındaki kemiğin kanlanmasının bozulmasıyla gençlerde görülen bir durumdur.
Aşırı yüklenme ve eksen bozuklukları: O veya X bacak, fazla kilo ve tekrarlayan zorlanmalar.
Yaşa bağlı yıpranma.

Belirtiler

Yük vermekle artan ağrı, dizde şişlik, takılma veya kilitlenme hissi, merdiven inip çıkarken ve çömelirken zorlanma sık görülen şikâyetlerdir. Bazı hastalarda dizde “kum varmış gibi” bir his tarif edilir.

Tanı

Muayene sonrası MR, kıkırdak hasarının yerini, derinliğini ve büyüklüğünü değerlendirmede en yararlı yöntemdir. Ayakta çekilen röntgenler eklem aralığını ve bacak eksenini gösterir. Tedavi planı; hasarın büyüklüğü, hastanın yaşı, aktivite düzeyi ve eşlik eden sorunlar birlikte ele alınarak yapılır.

Tedavi seçenekleri

Ameliyatsız tedavi

Küçük ve belirti vermeyen hasarlarda ve ileri yaşta, uyluk kaslarını güçlendiren egzersizler, kilo kontrolü, aktivite düzenlemesi ve ağrı kesiciler ilk basamaktır. Uygun hastalarda hyaluronik asit (sıvı protez) veya PRP gibi eklem içi enjeksiyonlar şikâyetleri azaltabilir.

Artroskopik temizlik (debridman)

Hareketli kıkırdak parçaları ve eklemi tahriş eden gevşek dokular artroskopiyle temizlenir. Özellikle takılma ve kilitlenme şikâyetlerinde yararlıdır.

Mikrokırık

Kıkırdağın tamamen kaybolduğu küçük alanlarda, alttaki kemikte küçük delikler açılarak kemik iliğinden gelen hücrelerin bölgeyi onarıcı bir dokuyla kaplaması sağlanır.

Kıkırdak nakli ve doku mühendisliği yöntemleri

Daha büyük hasarlarda, hastanın kendi sağlam kıkırdak ve kemik dokusundan alınan silindirik parçaların hasarlı bölgeye aktarılması (mozaikplasti) veya hücre destekli matris uygulamaları gibi yöntemler kullanılabilir. Bu tedaviler genellikle genç ve aktif hastalarda tercih edilir.

Eşlik eden sorunların düzeltilmesi

Bacak ekseni bozuksa düzeltici kemik ameliyatı (osteotomi), bağ yetmezliği varsa bağ rekonstrüksiyonu aynı anda veya aşamalı olarak planlanabilir. Kıkırdak tedavisinin kalıcı olması, dizi zorlayan nedenin ortadan kaldırılmasına bağlıdır.

İyileşme süreci

Uygulanan yönteme göre bir süre koltuk değneği kullanmak ve dize kontrollü yük vermek gerekir. Yeni oluşan dokunun olgunlaşması aylar sürdüğünden rehabilitasyon programı sabırla uygulanmalıdır. Spora dönüş çoğunlukla birkaç ayı bulur.

Kıkırdağı korumak için neler yapılabilir?

Fazla kilolardan kurtulmak, uyluk kaslarını güçlü tutmak ve darbesi düşük sporları tercih etmek kıkırdak üzerindeki yükü azaltır.

Sık sorulan sorular

Kıkırdak kendini yeniler mi?

Eklem kıkırdağının kendini yenileme kapasitesi çok sınırlıdır. Bu nedenle hasarın ilerlemesini önlemek ve uygun tedaviyi zamanında planlamak önemlidir.

Kıkırdak hasarı olan her dize ameliyat gerekir mi?

Hayır. Pek çok hasta egzersiz, kilo kontrolü ve enjeksiyon tedavileriyle rahatlar. Ameliyat, mekanik şikâyetlerde ve uygun hasar tiplerinde gündeme gelir.

Kıkırdak tedavisinden sonra koşabilir miyim?

Bu, hasarın büyüklüğüne, uygulanan yönteme ve yeni dokunun olgunlaşmasına bağlıdır. Koşuya dönüş zamanı kontrol muayenelerinde birlikte belirlenir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.