Düz Tabanlık

Düz tabanlık (pes planus), ayağın iç kemerinin ayakta dururken çökmesi ve tabanın büyük kısmının yere değmesidir. Aileler tarafından sık fark edilir ve çoğu zaman kaygıya yol açar. Oysa düz tabanlığın büyük kısmı, özellikle çocuklarda, normal gelişimin bir parçasıdır.

Çocuklarda düz tabanlık

Bebeklerin ve küçük çocukların ayak tabanlarında yağ dokusu bulunur ve bağları daha esnektir. Bu nedenle ayak kemeri doğal olarak düz görünür. Kemer genellikle 6-8 yaşa kadar yavaş yavaş gelişir.

Esnek düz tabanlık

Çocuk ayakta dururken kemer kaybolur, parmak ucuna kalktığında veya otururken kemer ortaya çıkar. Çoğunlukla ağrısızdır ve tedavi gerektirmez.

Sert (rijit) düz tabanlık

Kemer ne ayakta ne de parmak ucunda oluşur, ayak hareketleri kısıtlıdır. Tarsal koalisyon (ayak kemikleri arasındaki doğumsal kaynaşma) veya doğumsal dikey talus gibi yapısal nedenlere bağlı olabilir ve mutlaka değerlendirilmelidir.

Ne zaman değerlendirilmeli?

• Ayak, bacak veya diz ağrısı
• Çabuk yorulma ve uzun yürüyüşlerden kaçınma
• Tek taraflı düz tabanlık
• Sert, hareketi kısıtlı ayak
• Ayakkabıların iç kenarının hızla aşınması
• Aşil tendonunda gerginlik ve parmak ucunda yürüme

Erişkinlerde düz tabanlık

Erişkinlerde sonradan gelişen düz tabanlığın en sık nedeni, ayak kemerini destekleyen tibialis posterior tendonunun yetmezliğidir. Ayak bileğinin iç tarafında ağrı ve şişlikle başlar, zamanla kemer çöker. Bu durum erken tedavi edildiğinde ilerlemesi yavaşlatılabilir.

Tanı

Muayenede ayak ayakta ve parmak ucunda değerlendirilir, eklem hareketleri ve aşil tendonunun esnekliği ölçülür. Gerekli durumlarda ayakta çekilen röntgenler, bilgisayarlı tomografi veya MR kullanılır.

Tedavi

• Ağrısız esnek düz tabanlık: Tedavi gerekmez. Çocuğun çıplak ayakla ve farklı zeminlerde yürümesi, aktif olması önerilir.
• Ağrılı esnek düz tabanlık: Aşil ve baldır germe egzersizleri, ayak kaslarını güçlendiren egzersizler, destekleyici tabanlıklar ve uygun ayakkabı.
• Sert düz tabanlık ve tarsal koalisyon: Şikâyetler sürerse cerrahi tedavi gerekebilir.
• Erişkin düz tabanlık: Ortezler, fizik tedavi; ilerlemiş durumlarda tendon ve kemik düzeltici ameliyatlar.

Çocuklar için öneriler

Esnek düz tabanlığı olan çocukların aktif olması, farklı zeminlerde (kum, çim, halı) çıplak ayakla yürümesi ve ayak kaslarını çalıştıran oyunlar oynaması ayak gelişimini destekler. Parmaklarla yerden küçük nesneler toplamak, parmak ucunda ve topukta yürümek, ip atlamak gibi basit etkinlikler bu amaçla kullanılabilir. Ayakkabı seçerken çocuğun ayağına tam oturan, tabanı esnek ve hafif modeller tercih edilmelidir.

Tarsal koalisyon

Tarsal koalisyon, ayak kemikleri arasında doğumsal olarak kemik, kıkırdak veya bağ dokusundan oluşan bir köprü bulunmasıdır. Genellikle 8-16 yaşları arasında, kemikleşme ilerledikçe şikâyet vermeye başlar. Tekrarlayan ayak bileği burkulmaları, ayağın dış tarafında ağrı ve sert düz tabanlık tipik bulgulardır. Bilgisayarlı tomografi veya MR ile tanı konur. Ameliyatsız tedaviyle şikâyetler geçmezse, köprü cerrahi olarak çıkarılabilir.

Erişkin düz tabanlığında evreler

Tibialis posterior tendon yetmezliği ilerleyici bir durumdur. Erken dönemde yalnızca tendon boyunca ağrı ve şişlik vardır, ayak şekli korunur. İlerledikçe kemer çöker, topuk dışa kayar ve ayak parmakları dışa doğru yönelir. İleri evrede eklemler sertleşir ve kireçlenme gelişir. Tedavi evreye göre planlanır: erken dönemde ortezler ve fizik tedavi, orta dönemde tendon transferi ve kemik düzeltici ameliyatlar, ileri dönemde eklem dondurma ameliyatları uygulanabilir.

Tabanlık nasıl seçilir?

Hazır tabanlıklar hafif şikâyetlerde yeterli olabilir. Ağrılı veya belirgin şekil bozukluğu olan ayaklarda, ayağın muayene ve ölçümüne göre hazırlanan kişiye özel tabanlıklar daha uygundur. Tabanlık kullanırken ayakkabının da tabanlığı alacak genişlikte ve derinlikte olması gerekir.

Sık sorulan sorular

Çocuğuma ortopedik ayakkabı almalı mıyım?

Ağrısız esnek düz tabanlıkta ortopedik ayakkabının ayak kemerinin gelişimini değiştirdiğine dair kanıt yoktur. Rahat, esnek ve ayağa uygun ayakkabılar yeterlidir.

Düz tabanlık askerliğe veya spora engel mi?

Ağrısız esnek düz tabanlık çoğu zaman spora engel değildir. Resmi değerlendirmeler ilgili kurumların kriterlerine göre yapılır.

Tabanlık düz tabanlığı düzeltir mi?

Tabanlıklar ayağı destekleyerek ağrıyı azaltabilir, ancak kemik yapısını kalıcı olarak değiştirmez.

Düz tabanlık dizleri veya beli etkiler mi?

Ağrısız esnek düz tabanlığın diz veya bel sorunlarına yol açtığına dair güçlü bir kanıt yoktur. Ağrılı düz tabanlıkta ise yürüyüş değişebileceğinden diğer eklemlerde zorlanma olabilir.

Düz tabanlık kalıtsal mı?

Ailesel yatkınlık görülebilir. Ailesinde düz tabanlık olan çocuklarda da çoğu zaman esnek ve ağrısız bir düz tabanlık söz konusudur.

Düz tabanlık ameliyatı hangi yaşta yapılır?

Çocuklarda ameliyat, yalnızca ağrılı ve ameliyatsız tedaviye yanıt vermeyen durumlarda ve genellikle 8-10 yaşından sonra düşünülür. Erişkinlerde karar, şikâyetlere ve hastalığın evresine göre verilir.

Düz tabanlık yürüyüşü etkiler mi?

Esnek ve ağrısız düz tabanlıkta yürüyüş genellikle normaldir. Ağrılı veya sert düz tabanlıkta ise çabuk yorulma ve yürüme bozukluğu görülebilir.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.