Diz Protezi

Diz ağrısı, yaş ilerledikçe günlük hayatı en çok kısıtlayan şikâyetlerden biridir. Merdiven çıkmak, yürüyüşe çıkmak, hatta gece rahat uyumak zorlaşabilir. İlaç, egzersiz, kilo kontrolü ve enjeksiyonlar yeterli gelmediğinde diz protezi, ağrıyı azaltmak ve hareketi geri kazandırmak için kullanılan köklü bir tedavi yöntemidir.

Diz protezi nedir?

Diz protezi, aşınmış ve hasar görmüş eklem yüzeylerinin cerrahi olarak alınıp yerine metal ve özel tıbbi plastikten yapılmış parçaların yerleştirilmesidir. Uyluk kemiğinin (femur) ve kaval kemiğinin (tibia) uçları kaplanır, aralarına kaymayı sağlayan bir plastik parça konur. Gerekirse diz kapağının arka yüzü de yenilenir.

Hasarın yalnızca dizin bir bölümünde olduğu uygun hastalarda yarım (unikondiler) diz protezi uygulanabilir. Hasar yaygınsa total diz protezi tercih edilir. Hangisinin uygun olduğuna muayene ve görüntüleme sonrası karar verilir.

Kimlere diz protezi uygulanır?

Diz protezi en sık ileri evre kireçlenmede (osteoartrit) uygulanır. Bunun dışında romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları, eski kırıklara bağlı eklem bozulmaları ve bazı şekil bozuklukları da protez gerektirebilir. Genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• Ağrı, yürüme mesafesini ve günlük işleri belirgin şekilde kısıtlıyorsa
• Dinlenirken veya gece de ağrı oluyorsa
• İlaç, fizik tedavi, kilo verme ve enjeksiyonlara rağmen yeterli rahatlama sağlanamıyorsa
• Röntgende eklem aralığı belirgin şekilde daralmış ve kemik yüzeyleri bozulmuşsa
• Dizde çarpıklık (O veya X bacak) ilerliyorsa

Karar yalnızca röntgene göre verilmez. Şikâyetlerin hayatı ne kadar etkilediği, genel sağlık durumu ve hastanın beklentileri birlikte değerlendirilir.

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyattan önce kan tahlilleri, kalp ve akciğer değerlendirmesi yapılır. Kullanılan ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar gözden geçirilir. Diş, idrar yolu veya ciltte bir enfeksiyon varsa önce tedavi edilir, çünkü vücuttaki enfeksiyonlar protez için risk oluşturur. Ameliyat öncesinde öğretilen egzersizler, sonrasındaki iyileşmeyi kolaylaştırır.

Diz protezi ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat çoğunlukla belden aşağısını uyuşturan (spinal veya epidural) anesteziyle, bazen genel anesteziyle yapılır ve genellikle 1-2 saat sürer. Dizin ön yüzünden yapılan kesiyle ekleme ulaşılır, hasarlı kıkırdak ve kemik yüzeyleri özel aletlerle hassas biçimde şekillendirilir. Bacak ekseni ve bağ dengesi ayarlanarak protez parçaları yerleştirilir. Amaç, dizin hem düz hem bükülü konumda dengeli çalışmasıdır.

Ameliyat sonrası iyileşme ve rehabilitasyon

Çoğu hasta ameliyatın ertesi günü yürüteç yardımıyla ayağa kalkar ve kısa mesafeler yürür. Hastanede kalış süresi genellikle birkaç gündür. İlk haftalarda amaç ağrıyı kontrol altında tutmak, şişliği azaltmak ve dizi tam düzleştirip bükebilmektir.

• İlk 2 hafta: Yürüteç veya koltuk değneğiyle yürüme, günlük egzersizler, yara bakımı
• 3-6. hafta: Destek azaltılarak yürüme, merdiven çalışması, kas güçlendirme
• 6-12. hafta: Çoğu günlük işe dönüş, araç kullanmaya başlama (doktor onayıyla)
• 3-6. ay: Kas gücünün ve dayanıklılığın büyük ölçüde geri gelmesi

Düzenli yapılan fizik tedavi, sonucun kalitesini doğrudan etkiler. Protezin tam olarak “yerine oturması” ve dizin kendini alışık hissetmesi bir yılı bulabilir.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi diz protezinde de enfeksiyon, bacak toplardamarlarında pıhtı, yara iyileşme sorunları, dizde sertlik ve uzun vadede protez gevşemesi gibi riskler vardır. Bu risklerin önemli bir kısmı ameliyat öncesi hazırlık, pıhtı önleyici tedavi, erken hareket ve düzenli kontrollerle azaltılabilir. Ameliyat öncesi görüşmede riskler kişisel durumunuza göre ayrıntılı olarak konuşulur.

Sık sorulan sorular

Diz protezi ne kadar dayanır?

Günümüzdeki protezlerin büyük çoğunluğu uzun yıllar sorunsuz çalışır. Protezin ömrünü kilo, aktivite düzeyi, kemik kalitesi ve düzenli kontroller etkiler. Kontrol muayeneleri, olası bir aşınmanın erken fark edilmesini sağlar.

Ameliyattan sonra ne zaman yürüyebilirim?

Çoğu hasta ameliyatın ertesi günü destekle yürümeye başlar. Desteksiz yürüme genellikle birkaç hafta içinde mümkün olur; süre kişiden kişiye değişir.

İki dize aynı anda protez yapılabilir mi?

Genel sağlık durumu uygun olan bazı hastalarda iki diz aynı seansta ameliyat edilebilir. Çoğu durumda ise ameliyatlar birkaç hafta veya ay arayla planlanır. Karar, kalp ve akciğer sağlığı ile rehabilitasyon koşullarına göre verilir.

Protezle spor yapabilir miyim?

Yürüyüş, yüzme, bisiklet ve hafif fitness gibi darbesi düşük aktiviteler önerilir. Koşu, zıplama ve temaslı sporlar protezi daha hızlı yıpratabileceği için genellikle tavsiye edilmez.

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Size uygun tedaviyi belirlemek için muayene gerekir.